แม่สาย พื้นที่น้ำท่วม-โคลนถล่มซ้ำซาก นักวิชาการ แนะ ย้ายเมือง-ย้ายคน

วันที่ 24 ก.ย. 2567 เพจเฟซบุ๊กรายหนึ่งชื่อว่า Suttisak Soralump ได้ออกมาโพสต์ข้อความ ระบุว่า "ดินโคลนทับถมที่เเม่สาย ไม่ใช่ครั้งเเรก เเละก็จะไม่ใช่ครั้งสุดท้าย เเล้วเราจะทำอย่างไร หลักฐานตะกอนดินจากหลุมเจาะสำรวจ

จากข้อมูลสภาพทางธรณีวิทยาที่นักธรณีหลายท่านได้ออกมาให้ข้อมูลว่าบริเวณพื้นที่เมืองเเม่สาย โดยเฉพาะที่ใกล้ด่านเป็นพื้นที่ที่ดินตะกอนไหลทับถมมาในอดีต เหตุเพราะเป็นพื้นที่อยู่ติดตีนเขาสูง มีน้ำเเละตะกอนที่ถูกกัดเซาะไหลออกมาตรงปากของร่องเขาเเละเเผ่ออกเป็นรูปพัด

ผมขอเอาข้อมูลเก่าที่ผมเเละลูกศิษย์เคยไปสำรวจสภาพชั้นดินเเละน้ำใต้ดินในพื้นที่นี้มาดูในรายละเอียด ทั้งนี้ข้อมูลดังกล่าวเปิดเผยให้เห็นได้ชัดว่าบริเวณพื้นที่ด่านเเละชุมชนเเม่สาย เป็นพื้นที่ที่มีระดับพื้นดินสูงกว่าในด้านฝั่งตะวันออก มีระดับน้ำใต้ดินที่ขึ้นลงตามมีอิทธิพลมาจากภูเขา ลักษณะเป็น Terrace deposits  (พื้นที่สีเหลืองเข้ม) เป็นส่วนหนึ่งของดินตะกอนรูปพัด ระดับพื้นดินที่สูงนี้เกิดจากการทับถมของดินตะกอนที่ไหลลงมาจากภูเขานำพามาโดยลำน้ำ เเละมาเป็นช่วงๆ โดยมีอายุตะกอนไม่น่าต่ำกว่า 10,000 ปี (Holocence period)
ดังนั้น ตะกอนเหล่านี้ถูกทับถมสะสมมาก่อนที่มนุษย์จะเข้าไปอยู่อาศัย เเละก็จะลงมาทับถมต่อไปไม่ว่าเราจะถูกใจหรือไม่ถูกใจ

สังเกตได้จากรูปรูปตัดชั้นดินในฝั่งด้านตะวันตก จะพบชั้นดินเหนียว (CL) ปิดทับชั้นดินทรายปนดินเหนียว (SC) เเละสลับกันไปมา เเสดงถึงพื้นที่นี้ได้เคยถูกทับถมด้วยดินตะกอนในหลายช่วงเวลาของลำน้ำ เเรงบ้าง เบาบ้าง เป็นหลักฐานที่สำคัญถึงการเป็นพื้นที่ที่มีการสะสมตะกอนตลอด 

ส่วนที่ไกลออกไปทางตะวันออก เป็นพื้นที่ต่ำระดับน้ำใต้ดินสูง เป็นพื้นที่น้ำท่วมถึงเป็นประจำเพราะติดลำน้ำเเม่สาย ดินตะกอนเป็นกลุ่มดินทรายปนดินทรายเเป้ง สะสมตัวหนา มีดินเหนียวมาทับในบางตำเเหน่ง เนื่องจากเป็นพื้นที่ต่ำจึงไม่ได้เป็นชุมชน เเต่เป็นพื้นที่ทำนาของคนเเม่สาย

ดังนั้นเมื่อทราบธรรมชาติของพื้นที่ดังนี้ การจะใช้พื้นที่ จะต้องออกเเบบให้สอดคล้องกับอันตรายที่จะเกิดกับมนุษย์ ถ้าเราจะอยู่อาศัยในพื้นที่นี้ต่อไป ต้องมองภาพใหญ่ เเละลงทุนในการจัดการ

การลงทุนที่ลดความเสี่ยงได้เร็วที่สุดคือการให้ชุมชนรวมตัวกันเเละตอบคำถาม 3 ข้อนี้ทุกๆปี จนกว่าจะมีการอื่นที่ลงทุนมากกว่านี้
1. When ทูโก
2. How ทูไป
3. Where ไปไหน
หน่วยงานมีหน้าที่สนับสนุนเครื่องมือเเละองค์ความรู้ให้ตามที่ชุมชนต้องการ ถ้าทำเเบบนี้ได้ก็น่าจะลดความเสี่ยงต่อความสูญเสียในขั้นเเรกได้"