การเสวนา “น้ำท่วม เร่งด่วน ร่วมใจ เยียวยา ฟื้นฟู สู้ภัยด้วยวิจัยและนวัตกรรม” วันจันทร์ ที่ 16 กันยายน 2567 เวลา 9.00 – 11.30 น. ณ ศูนย์สารสนเทศกลางด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ชั้น 1 อาคาร วช. 8

ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการ วช.

สนับสนุนการมีส่วนร่วมในการเตรียมความพร้อมและมาตรการลดความเสี่ยง ทั้งนี้ยังต้องการการสนับสนุนจากอีกหลายภาคส่วน

ศ.เกียรติคุณ ดร. นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ประธานกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

“นโยบายการขับเคลื่อนแผนงานมุ่งเป้าด้านการบริหารจัดการน้ำ”

ขณะนี้ได้เกิดสถานการณ์น้ำท่วมใหญ่ที่เชียงรายและหนอง ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่ง เมื่อวาน รองอนุทิน ในฐานะผบ.ปภ.ได้ประชุมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อบริหารสถานการณ์น้ำ ด้วยความเป็นห่วงปชช.ที่ยังอยู่ในสถานการณ์น้ำท่วมและในจุดต่อไป เช่น กทม.และปริมณฑล ที่อาจเป็นผู้ประสบภัยรายต่อไป ในช่วงครึ่งแรกของก.ย. หลายคนอาจมีภาพจำเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ปี 2554 ซึ่งอยู่ในช่วงเดือนต.ค. เรายังมีเวลาในการผจญกับสถานการณ์เช่นนี้

เหตุการณ์สาธารณภัยขนาดใหญ่เป็นเรื่องที่วงการวิชาการจะมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง รวมถึงบทบาทของกองทุน ววน. ที่ดูแลภาพใหญ่ของการนำองค์ความรู้มาใช้ กระทรวง อว. มท. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีแผนงาน กลไกและเครี่องมืออยู่แล้ว รองอนุทินได้สั่งการหลายเรื่องรวมถึงการเชื่อมโยงวอร์รูมของ มท. และ อว. ทั้งกลไกการบริหารจัดการสถานการณ์และข้อมูลเข้าด้วยกันที่ ปภ. ซึ่งเป็นกลไกหลักของประเทศ

ทั้งนี้มีขั้นตอน ประสบการณ์ และความรู้ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ประกอบด้วย กลไกระยะเฉพาะหน้า จะต้องป้องกันไม่ให้เกิดความเสียหาย โดยเฉพาะต่อชีวิต สุขภาพ ต้องเข้าไปช่วยเหลือ ทุกคนต้องปลอดภัย เราต้องแน่ใจว่าคนปลอดภัย มีน้ำเพียงพอ ได้รับน้ำอาหาร และกลไกการรักษาต่าง ๆ ความปลอดภัยต่อชีวิต ทรัพย์สิน และพืชไร่ น้ำที่พบขณะนี้เป็นน้ำหลาก มาเยอะมาก มาแล้วก็ไป จึงต้องไปดูว่าการฟื้นฟูต่อไปจะเป็นอย่างไร ขณะนี้หลายจังหวัดเข้าสู่ระยะฟื้นฟู จำเป็นต้องมีความรู้ที่ดีในการดูแลภาวะฉุกเฉิน

ระยะกลาง-ยาว สิ่งสำคัญคือต้องคาดการณ์ได้ว่าจะเกิดขึ้น ณ ที่ใด รู้เส้นทางน้ำ ต้องทราบข้อมูลล่วงหน้า ยิ่งนานยิ่งดีเพื่อจะได้มีทางหนี ป้องกันเรื่องต่าง ๆ ได้ มีกลไกการเตรียมการรับมือภัยธรรรมชาติ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และปัจจัยอื่น ๆ ที่มีผล เช่น การดูแลโครงสร้างประชากร การจัดผังเมือง ขยะ ฯลฯ ซึ่งมีผลต่อการดูแลเรื่องน้ำ

สิ่งที่เกี่ยวข้องกับ ววน. คือ ภาควิชาการ การวิจัยและนวัตกรรมจะเกี่ยวข้องอย่างไร 5-6 ปีที่ผ่านมาการจัดการน้ำถือเป็นเรื่องสำคัญ หัวใจคือนำผลการวิจัยมาใช้ประโยชน์ได้ทั้งระยะสั้น-กลาง-ยาว ต้องระบุเป้าที่กำหนดไว้ ประเทศไทยควรมีกิจกรรมที่แน่ใจว่าประเด็นหลักของประเทศคืออะไร น้ำเป็น 1 ใน 5 เรื่อง เพื่อให้แน่ใจว่าไทยสามารถบริหารจัดการน้ำได้ กำหนดพื้นที่หลัก(ลุ่มน้ำภาคกลาง) ซึ่งเป็นลุ่มน้ำสำคัญของประเทศเพราะเป็นเขตเพาะปลูกหลักและมีเขตอุตสาหกรรม โดยมีอ.สุจริตเป็นแกนนำสำคัญ เพื่อให้สามารถบริหารจัดการในพื้นที่ดังกล่าวและขยายผลต่อไปได้

ตั้งแต่มีกองทุน ววน. มีการวิจัยเพื่อสร้างองค์ความรู้ และการวิจัยเชิงประเด็นที่เกี่ยวข้อง เช่น สุขภาพ เกษตร อาหาร และทรัพยากร ในช่วงสองเดือนที่ผ่านมา กสว.ได้กำหนดประเด็นวิจัยที่มีเป้าหมายเฉพาะ ตั้งใจทำ 10 เรื่อง รวมถึงเรื่องน้ำเพื่อให้มีความมั่นคงด้านน้ำ ไม่มีน้ำท่วมน้ำแล้ง มีน้ำดีใช้ ไม่มีน้ำเสีย ทั้ง 4 เรื่อง บางครั้งอยู่ในพื้นที่เดียวกันในแต่ละช่วงของปี ซึ่งจำเป็นต้องการมีวิจัยแบบจำเพาะ ในปี 2568 จะเริ่มในเดือนต.ค.2567 จะเป็นเรื่องหลักในการดำเนินงาน โดยตั้งเป้าหมายว่าแต่ละพื้นที่จะไม่มีปัญหาทั้ง 4 กำหนดโซนเฉพาะ จำเป็นต้องมีการวิจัยอย่างเข้มข้น การบริหารจัดการที่ดี มีเป้าเฉพาะ ใน 2 ปี ภายใน 2569 จะสามารถบริหารจัดการน้ำได้ทันท่วงที สามารถทำให้เกิดผลชัดเจน ภาพรวมสามารถบริหารจัดการน้ำได้ดี

ในการเตรียมตัว กลไก เครื่องมือคต่าง ๆ เพื่อรองรับสถานการณ์ ในเชิงการขับเคลื่อนการวิจัยในภาพรวมจะดูแลการวิจัยเพื่อใช้ประโยชน์และทำให้สถานการณ์ต่าง ๆ ดีขึ้น มีเครื่องมือและผลจากการวิจัยที่ดำเนินการไปแล้ว โดยในช่วงเฉพาะหน้ากองทุน ววน. กำหนดให้นำงานวิจัยที่มีอยู่และสำเร็จแล้วไปใช้ทันทีตั้งแต่ระยะฉุกเฉิน ช่วยชีวิต ดูแล ใช้โดรนขนาดเล็กสำรวจค้นหา นำส่งอุปกรณ์และเครื่องมือสำคัญ มีผู้สูงอายุจำนวนมากที่ไม่สามารถเคลื่อนย้ายออกมาได้จำนวนมาก การขนส่งยาที่จำเป็น การขนน้ำ-ระบบการกรองน้ำ อาหารที่กินได้ทันทีเพราะไฟดับ เพื่อบรรเทาสถานการณ์เฉพาะหน้า ดูแลสัตว์ ป้องกันยุง-งู

กระทรวง อว.มีนโยบายให้มหาวิทยาลัยในพื้นที่เป็นแหล่งพักพิงและเคลื่อนย้ายทรัพยากร ส่วนในระยะฟื้นฟู ทำอย่างไรให้ไฟฟ้าและน้ำสะอาดกลับมาโดยเร็ว มอบให้มหาวิทยาลัยร่วมมือกับ ศธ. อาชีวศึกษา ดูแล ระบบการขนส่งต้องซ่อมแซมบำรุงรักษายานพาหนะต่าง ๆ ซ่อมแซมบ้าน ดูแลการเก็บเกี่ยวพืชผล สำคัญที่สุดคือการเตรียมตัวที่จะเกิดขึ้นต่อไป โดยใช้องค์ความรู้ สสน.-คลังข้อมูลน้ำ จิสด้า และข้อมูลทางวิชาการ เพื่อคาดการณ์น้ำ ดูแลป้องกัน

น้ำเป็นเรื่องที่จะอยู่กับเราต่อไป สภาวะ mega trend การเปลี่ยนแปลงสภาวะอากาศทำให้เกิดการแปรปรวนมากขึ้นเรื่อย ๆ การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์ คนมาอยู่ในเมืองมากขึ้นทำให้มีการใช้พื้นที่ด้านเกษตรและอุตสาหกรรมเปลี่ยนไป ปัญหาขยะ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ทำให้เส้นทางน้ำและถนนเปลี่ยนไป นิคมอุตสาหกรรม หมู่บ้าน อากาศเปลี่ยนไปด้วย จำเป็นต้องมีความรู้เพิ่มเติมอย่างต่อเนื่อง ใช้เทคโนโลยี เช่น ดาวเทียมทำนายอย่างแม่นยำ คอมพิวเตอร์ประสิทธิภาพสูงเพื่อประมวลผล เซนเซอร์ขนาดเล็กลง ถูกลง เชื่อมต่อเรียลไทม์ จึงเป็นประเด็นสำคัญในการนำวิชาการมาขับเคลื่อนประเด็นทรัพยากรน้ำ มีประโยชน์กับประชาชน สามารถใช้ได้จริง บริหารจัดการสถานการณ์ได้ดีขึ้นเรื่อย ๆ อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ภาควิชาการมีประโยชน์กับประเทศอย่างแท้จริง